Bí kíp học tập 'không đi đường tắt' trong thời đại AI

Vậy phương pháp nào để học tập hiệu quả, có thêm thời gian chăm sóc chính mình, người thân, học hỏi trau dồi ngoại ngữ, kỹ năng mềm để không "gục ngã"? Các khách mời trong buổi tư vấn trực tuyến của Báo Thanh Niên chiều 5.3 chủ đề "Học đúng phương pháp để có một năm mới rực rỡ" gửi tới nhiều thông điệp đáng chú ý.

Học tập không phải "nước rút" vài ngày

Nghiên cứu sinh Hà Đặng Như Quỳnh, Giám đốc học thuật tại DOL IELTS Đình Lực, 9.0 IELTS, cho biết học là một hành trình dài, không phải ngày một ngày hai. Từ khi lớp 6, chị đã được cha mình dạy "kiến thức rất nhiều, chắc chắn sẽ quên, nên cần cô đọng lại". Mỗi năm học, chị đều có 1 quyển sổ cho mỗi môn toán, văn, tiếng Anh, để nghỉ hè sẽ tổng kết lại hết các kiến thức nền tảng, quan trọng nhất của 3 môn, nhờ vậy chị không mất căn bản trong suốt các năm THCS, THPT, đồng thời nhớ rất dai kiến thức.

Từ trái qua: thạc sĩ Trần Anh Khoa, 9.0 điểm IELTS; nghiên cứu sinh Hà Đặng Như Quỳnh, Giám đốc học thuật tại DOL IELTS Đình Lực, 9.0 IELTS và Trần Đức Tài, thủ khoa khối B toàn quốc 30 điểm năm 2025, tại Báo Thanh Niên chiều 5.3. ẢNH: NHẬT THỊNH

Chị Quỳnh là cựu học sinh (HS) chuyên văn Trường Phổ thông năng khiếu, ĐH Quốc gia TP.HCM, nhưng lại thi đậu cả khoa tiếng Anh, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM với khối D và ngành khoa học máy tính, Trường ĐH Bách khoa, ĐH Quốc gia TP.HCM, khối A1. Chị cho hay không đi học thêm hay luyện thi, ngoài giờ học ở trường đều tự học ở nhà; có những khi giải một bài toán mãi không ra, phải vò đầu bứt tai cả tuần. Nhờ vậy chị được rèn năng lực nhận diện vấn đề và lên chiến lược giải quyết. "Tôi coi đây như là quá trình vượt qua chướng ngại vật khi thi leo núi", chị Quỳnh nói.

Đúc kết lại, chị Quỳnh khuyên thí sinh "muốn thi cử tốt thì phải xem học tập như chặng đường dài, cần bồi dưỡng nền tảng từ lâu, chứ không phải là cuộc đua "nước rút" nhồi nhét kiến thức. Ngoài ra, cần học có tư duy, học nhiều nhưng phải biết tóm lại các kiến thức nền tảng và quan trọng nhất".

Thạc sĩ Trần Anh Khoa, tốt nghiệp á khoa ngôn ngữ Anh, Trường ĐH KHXH&NV, ĐH Quốc gia TP.HCM; thạc sĩ TESOL loại giỏi ĐH Edith Cowan (Úc); cựu học sinh chuyên Anh Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong

(TP.HCM), từng đoạt giải ba học sinh giỏi quốc gia môn tiếng Anh, chia sẻ anh cũng có lúc để thành tích học tập, thi cử kém hơn các bạn khác. Anh cũng từng làm những đề thi nghe và đọc của IELTS và CPE, FCE bị sai rất nhiều. "Dù là ai, cũng có lúc bạn thấy chán nản, gặp khó khăn. Quan trọng là bạn không bỏ cuộc mà thấy rằng mình phải cố gắng nhiều hơn", anh Khoa, người đạt IELTS 9.0 năm 2024, nói.

Các khách mời chia sẻ với học sinh về cách học đúng phương pháp để có một năm mới rực rỡ. ẢNH: NHẬT THỊNH

Thủ khoa khối B toàn quốc 2025 có phải chỉ cả ngày ngồi học ?

Trần Đức Tài, thí sinh duy nhất đạt 30 điểm khối B (toán 10, hóa 10, sinh 10) trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025, thủ khoa khối B toàn quốc, thủ khoa đầu vào Trường ĐH Y Dược TP.HCM, tiết lộ bản thân rất ít đi học thêm.

Tài cho biết có giai đoạn dành cả 10 tiếng một ngày chỉ để luyện đề. Song vẫn có thời gian ăn uống, ngủ nghỉ hoặc thậm chí đi chơi để "tạm quên đi áp lực trước mắt, dành một chút thời gian cho riêng mình, để tránh khiến mình rơi vào tình cảnh kiệt quệ". Đặc biệt, Tài chia sẻ: "Mọi người có thể thấy thành tích em tốt, nhưng con đường của em không màu hồng, còn nhiều chông gai. Có những lúc áp lực quá, em ép buộc mình phải ngồi lì trong góc học tập, không được đi đâu chơi. Cuối cùng em nghiệm ra nếu vậy chỉ khiến mình mệt mỏi, áp lực hơn. Cách tốt hơn là tìm những lời động viên, chia sẻ từ bạn bè, người thân".

Chỉ còn khoảng 3 tháng nữa, các sĩ tử sẽ bước vào phòng thi tốt nghiệp THPT 2026, Đức Tài khuyên thí sinh "điều quan trọng nhất vẫn là biết mình đang ở đâu và mình đang cần gì". "Các bạn nên suy nghĩ xem trong 10 năm nữa mình sẽ muốn trở thành ai. Sau đó, bạn xây dựng một khung kế hoạch cá nhân hóa để tự học, cái nào yếu cần ôn tập thêm...", Tài chia sẻ.

Thời đại AI, càng không được học "đi đường tắt"

Là một người đảm nhận nhiều trọng trách, làm quản lý ở công ty, bên cạnh đó còn làm nghiên cứu sinh ở Anh, làm mẹ của 2 con nhỏ với trăm công việc không tên, chị Hà Đặng Như Quỳnh chia sẻ bản thân từng có lúc kiệt quệ cả về thể chất và tinh thần. Sau đó, chị nhận ra 2 điều quan trọng. Thứ nhất, không nên làm nhiều việc một lúc (multi-task). Thứ hai, nghỉ ngơi thật nhiều. Nghe thì có vẻ hơi "phản tác dụng", nhưng đây là cách để não tái tạo năng lượng.

Chị Quỳnh gửi thông điệp tới các HS "hãy tập trung vào xây dựng nền tảng vững chắc, đừng cố gắng đi đường tắt. Vì nền tảng không vững, bạn sẽ không đi xa được". Chị Quỳnh tin rằng khó khăn là điều không thể tránh khỏi trong hành trình học tập nhưng chị mong các bạn "hãy học với tâm thế tò mò của một đứa bé, sự hăng say của tuổi trẻ, và sự hoài nghi của một người trưởng thành".

Chị Quỳnh cho biết có hiện tượng chỉ học thuộc mẹo, luyện nhiều đề để "sống sót" qua các kỳ thi IELTS và nhiều kỳ thi khác. Chị khẳng định không ai học mẹo mà có thể đạt kết quả cao. Cách duy nhất để đạt kết quả tốt là hình thành phương pháp học đúng và logic, đảm bảo có nền tảng cơ bản vững chắc. Khi học, HS cần có các tư duy lớn như tư duy chọn lọc, biết cần học cái gì trước, cái gì sau; tư duy hệ thống hóa, nhìn thấy được mối liên hệ giữa các kiến thức. Đồng thời, thời gian học không quan trọng bằng phương pháp học. Trong hệ phương pháp Linearthinking có một phương pháp là "hệ thống hóa", nên tạo sơ đồ tư duy khi học, để học nhanh hơn, hệ thống hóa kiến thức, ghi nhớ lâu.

Thạc sĩ Trần Anh Khoa khuyên các sĩ tử đừng lo sợ mình sẽ bỏ lỡ gì đó, hãy cố gắng học tập, phát triển tư duy, nâng cao năng lực ngoại ngữ, kỹ năng mềm để cạnh tranh tốt trong thời đại AI. Trước những kỳ thi quan trọng như thi lớp 10, thi tốt nghiệp THPT, anh Khoa mong thí sinh cho bản thân nhiều cơ hội, như tham gia nhiều kỳ thi thử, tăng cơ hội cọ xát.

Còn thủ khoa Đức Tài cho rằng với các sĩ tử lớp 12, giai đoạn này tâm lý các bạn có lẽ chùng xuống nhiều nên cần cải thiện sức khỏe tinh thần, thể chất. "Có thể bây giờ bạn vẫn thấy mình mông lung. Đôi khi bạn mất động lực, hãy nghĩ tới lý do mình bắt đầu để hạ quyết tâm, để học tập vui vẻ hơn, tiếp tục mở ra cho mình những cơ hội mới vì trên con đường bạn đang đi có bao nhiêu cánh cửa mà bạn chưa biết. Và có thể dù vấp ngã nhưng biết đâu bạn lại nhận ra một đóa hoa tươi đẹp đang nở bên đường thì sao? Những gì bạn đang làm ở hiện tại cũng mang lại những giá trị trong tương lai…", Đức Tài nhắn nhủ.

Kinh nghiệm học tập cùng AI của các thủ khoa

 

Trần Phạm Minh Quân, thủ khoa tổ hợp A00 năm 2025 của Trường THPT Lê Trọng Tấn, P.Tân Sơn Nhì, TP.HCM, với điểm thi tổ hợp A00 tốt nghiệp THPT là 26,5, đang là sinh viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho rằng không nên lạm dụng AI, bởi AI có thể cho HS đáp án đúng, nhưng nếu không tự làm, tư duy sẽ mãi là con số 0. Bên cạnh đó, Quân cũng nhấn mạnh AI có thể là trợ lý giúp ôn tập tốt, giúp thí sinh hệ thống hóa các mảnh ghép kiến thức, tóm tắt nội dung và cung cấp phương pháp sử dụng công thức tối ưu.

 

Nguyễn Hoàng Phương Uyên, thủ khoa tổ hợp D10 năm 2025 của Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM (HUFLIT), với điểm học bạ đạt 26,7, điểm thi tốt nghiệp THPT 22,25; 10 điểm địa lý, cho hay từng phó mặc bài tập tiếng Anh cho ChatGPT và nhận về những bài văn sáo rỗng, từ đó bạn nhận ra "sự tiện lợi của AI có thể là cái bẫy của tư duy". Vì vậy, AI chỉ nên là nguồn tham khảo, các sĩ tử không nên để sự lười biếng biến mình thành nạn nhân của những thông tin chưa được kiểm chứng.