Giải pháp trong việc xây dựng cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và đãi ngộ nhân tài

Đại biểu tham dự chương trình

Hội thảo có sự tham dự của GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong; cùng lãnh đạo các đơn vị chức năng của Bộ GD & ĐT, đại diện các bộ, ngành liên quan, lãnh đạo nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, các trường THPT chuyên, chuyên gia giáo dục, nhà khoa học, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế.

Tại chương trình, các chuyên gia khách mời, đại biểu tập trung thảo luận về thực trạng công tác đào tạo và sử dụng nhân tài tại Việt Nam; những khó khăn, thách thức trong việc thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời đề xuất các giải pháp trong việc xây dựng cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và đãi ngộ nhân tài.

Các chuyên gia, khách mời tham gia chương trình

Người tài không chỉ cần được ghi nhận, mà còn cần được trao cơ hội

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong cho biết: Trong suốt nhiều năm qua, Báo Tiền Phong - với vai trò là đơn vị thường trực Giải thưởng Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu, từ thực tiễn của giải thưởng nhận thấy rằng, Việt Nam không thiếu người tài, điều quan trọng là phải có cơ chế phát hiện kịp thời, có hệ thống đào tạo phù hợp và đặc biệt là chính sách trọng dụng xứng đáng. Người tài không chỉ cần được ghi nhận, mà còn cần được trao cơ hội, được đặt vào đúng vị trí, được tin tưởng và được tạo điều kiện để phát huy tối đa năng lực.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong

Trong bối cảnh mới, khi chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tri thức đang định hình lại cấu trúc xã hội, thì khái niệm tài năng cũng đang thay đổi. Không chỉ là những cá nhân xuất sắc trong khuôn khổ truyền thống, mà còn là những người có tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng nhanh, tinh thần dấn thân và khát vọng cống hiến. Điều đó đòi hỏi hệ thống giáo dục - đào tạo phải đổi mới mạnh mẽ; các cơ quan, tổ chức phải linh hoạt hơn trong cách sử dụng nhân lực; và toàn xã hội cần xây dựng một môi trường khuyến khích sáng tạo, chấp nhận khác biệt.

“Chúng tôi kỳ vọng rằng, từ những tham luận, ý kiến đóng góp tâm huyết, hội thảo sẽ đề xuất những giải pháp thiết thực, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác đào tạo và trọng dụng nhân tài trong thời gian tới.

Báo Tiền Phong cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, lan tỏa những mô hình tốt, cách làm hay; đồng thời góp phần kết nối các nguồn lực để thúc đẩy phát triển tài năng trẻ Việt Nam”. Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến nói.

Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh 

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) cho rằng, muốn phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam phải trở thành quốc gia có chính sách đồng bộ phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng và giữ chân được người tài. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong thời gian tới, chúng ta cần có nguồn nhân lực chất lượng cao; đội ngũ nhân tài khoa học là hạt nhân phát triển.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT)

Thời gian qua, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã có những chuyển biến về quy mô đào tạo các ngành STEM; đóng góp trực tiếp cho các ngành công nghệ kỹ thuật, công nghệ then chốt. Năm 2022, toàn hệ thống tuyển sinh được hơn 177 nghìn sinh viên, thì đến năm 2024 con số này đã tăng lên gần 200 nghìn. Một số lĩnh vực chiến lược như vi mạch bán dẫn đã hình thành mạng lưới đào tạo rộng khắp: Cả nước đã có tới 150 cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo khối ngành này. Chúng ta đã có 166 cơ sở đào tạo các ngành liên quan; tuyển sinh được hơn 18.400 sinh viên nhập học.

Sinh viên ĐH Quốc gia Hà nội tham dự Hội thảo

Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo cũng thẳng thắn cũng chỉ ra các chính sách chưa được triển khai đồng bộ. Chương trình tài năng vẫn còn là thuật ngữ xa xỉ. Nhân tài ở đâu đó chứ không hiện hữu quanh ta. Chính sách phát hiện và bồi dưỡng nhân tài còn thiếu hệ thống và chưa liên tục.Liên kết giữa đào tạo – nghiên cứu – sử dụng còn lỏng lẻo.

“Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa nhân lực chất lượng cao. Hiện tượng “chảy máu chất xám” và lãng phí nhân tài vẫn còn hiện hữu. Chúng ta cần có những nhà khoa học hàng đầu dẫn dắt các ngành công nghệ lõi, công nghệ mới nổi, năng lượng thế hệ mới,...” GS.TS Nguyễn Tiến Thảo nói.

Giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao

Cũng tại Hội thảo, GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, để đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn mới, phải giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.

Theo GS.TS Chử Đức Trình, sinh viên tài năng không chỉ là những bạn tốt nghiệp với bằng đỏ, với điểm số cao mà phải biết đem kiến thức, kỹ năng uyên bác của mình vào công việc. Tài năng phải được thể hiện thông qua các giá trị mang lại trong công việc, người tài năng nên phải được đương đầu với các nhiệm vụ với thách thức cao, đi đầu, dẫn dắt.

GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội

Bên cạnh đó, vai trò của các trường đại học là vô cùng quan trọng. Các cơ sở giáo dục đại học không chỉ cần đảm bảo chất lượng đào tạo mà còn phải là trung tâm nghiên cứu, đối mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.

Đặc biệt, việc liên kết với doanh nghiệp và quốc tế có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận những xu hướng công nghệ mới, từ đó chuẩn bị tốt hơn cho thị trường lao động toàn cầu, sẵn sàng đương đầu với mọi thách thức.

Để đạt được điều này, các cơ sở giáo dục cần hiện đại hóa cơ sở vật chất, nâng cấp toàn diện chương trình đào tạo và phát triển đội ngũ giảng viên. Các hoạt động đào tạo cần gắn kết học thuật với thực tiễn, phát triển kỹ năng thực tế ở sinh viên, từ đó tăng cường khả năng ứng dụng và chuyển giao công nghệ trong lao động sản xuất của thị trường.

Ngoài ra, cải cách cơ chế hoạt động quản trị nhà trường là một yếu tốt quan trọng đề mở ra những bậc tự do mới trong khuôn khổ pháp luật cộng hưởng các điều kiện để thúc đẩy sự phát triển.

Bên cạnh công tác đào tạo, việc khai thác, sử dụng và thiết kế môi trường làm việc để phát huy tối đa tài năng của người lao động là nhiệm vụ quan trọng và quyết định sự phát triển đột phá của tổ chức, doanh nghiệp và đất nước. Các doanh nghiệp cần đầu tư xây dựng môi trường và văn hóa làm việc kiền tạo hơn, đổi mới sáng tạo hơn, tăng cường khả năng chiêm lĩnh thị trường thế giới thông qua giá trị cốt lõi của sản phẩm Make in Vietnam.

Nuôi dưỡng nhân tài theo nhiều hướng khác nhau

Theo bà Trần Thùy Dương- Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam, khái niệm nhân tài trong nhà trường đang dịch chuyển rõ rệt: từ học sinh thuần túy giỏi môn học sang thế hệ có năng lực đa dạng, được nhìn nhận và nuôi dưỡng theo nhiều hướng khác nhau. Nếu trước đây, học sinh giỏi thường được “đóng khung” trong các môn như Toán, Văn, thì nay, bức tranh đã rộng mở hơn. Một học sinh chuyên Toán không chỉ hướng tới các kỳ thi quốc tế, mà còn có thể tỏa sáng ở những lĩnh vực khác như robot, kỹ thuật, STEM.

Bà Trần Thùy Dương- Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam

Theo bà Trần Thùy Dương, điều quan trọng là thầy cô đã nhìn học sinh bằng “lăng kính mới” – không còn một chuẩn mực duy nhất, mà là sự ghi nhận đa dạng năng lực. Nhờ đó, mỗi học sinh đều có cơ hội được xem là “tài năng” theo cách riêng.

Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội cũng cho biết, từ góc nhìn phổ thông, phát hiện tài năng chưa phải nút thắt lớn nhất. Hệ thống giáo dục phổ thông hiện nay vẫn nghiêng về thi cử, chọn ra một nhóm học sinh giỏi theo cùng một khuôn mẫu, trong khi nhiều dạng tài năng khác như nghệ thuật, lãnh đạo, sáng tạo chưa được nhận diện đầy đủ. Học sinh bị cuốn vào các kỳ thi, chạy theo huy chương, dẫn đến giỏi giải bài nhưng hạn chế trong tư duy độc lập và khả năng xử lý vấn đề thực tế.

Bà Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội

Một điểm nghẽn khác là sự thiếu liên thông trong lộ trình phát triển. Không ít học sinh rất xuất sắc ở bậc THPT, nhưng khi lên đại học lại không phát huy được năng lực do thiếu định hướng dài hạn và sự dẫn dắt liên tục. Chương trình đào tạo vẫn mang tính đại trà, chưa có lộ trình riêng cho các trường hợp đặc biệt. Bên cạnh đó là rào cản tâm lý: môi trường giáo dục chưa khuyến khích thử nghiệm và chấp nhận sai, khiến nhiều học sinh e dè, không dám bộc lộ hết khả năng.

Ban tổ chức tặng hoa cảm ơn các chuyên gia, khách mời tham gia chương trình