Sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sau 13 năm triển khai

Đồng chí Nguyễn Tường Lâm- Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Quốc gia về thanh niên Việt Nam chủ trì Hội nghị. Tham dự còn có các chuyên gia, đại diện lãnh đạo các Bộ ngành có liên quan.

Bổ sung các quy định liên quan đến việc sản xuất, kinh doanh, vận chuyển và sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới

Phát biểu khai mạc, đồng chí Nguyễn Tường Lâm, Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Trung ương Hội LHTN Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Quốc gia về thanh niên Việt Nam cho biết, dự thảo luật được xây dựng nhằm sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sau 13 năm triển khai, tập trung xử lý các vấn đề mới phát sinh như thuốc lá điện tử và các sản phẩm thay thế thuốc lá. 

Đồng chí Nguyễn Tường Lâm, Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Trung ương Hội LHTN Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Quốc gia về thanh niên Việt Nam phát biểu chủ trì Hội nghị

Theo đồng chí Nguyễn Tường Lâm, thuốc lá gây ra những tác động rất lớn đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là đối với thanh thiếu niên. Các nghiên cứu cho thấy phần lớn người hút thuốc đều bắt đầu từ giai đoạn thanh thiếu niên; rất ít trường hợp sau tuổi 30–35 mới lần đầu sử dụng thuốc lá. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được ban hành năm 2012 và đã được triển khai trong suốt 13 năm qua. Cùng với các quy định liên quan trong các luật khác như Luật Quảng cáo, Luật Đầu tư, việc thực thi luật đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, các số liệu tổng kết cho thấy sau hơn một thập kỷ triển khai, tỷ lệ nam giới hút thuốc chỉ giảm khoảng 3%, và Việt Nam vẫn nằm trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới, đồng thời đứng thứ ba trong khu vực ASEAN. Bên cạnh đó, những năm gần đây xuất hiện thêm nhiều sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đặt ra các thách thức mới đối với công tác quản lý. 

Đồng chí Nguyễn Tường Lâm kỳ vọng hội nghị sẽ góp phần hoàn thiện dự thảo luật, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ người hút thuốc lá, tạo môi trường sống, học tập và làm việc lành mạnh hơn cho cộng đồng.

GS.TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu tại Hội nghị

Hội nghị đã nhận 10 tham luận, góp ý liên quan đến công tác sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, bày tỏ ủng hộ và đồng tình với những chính sách mới này của Dự thảo Luật, GS.TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho biết, dự thảo không chỉ giữ nguyên các hành vi bị cấm đối với thuốc lá truyền thống mà còn mở rộng sang các sản phẩm mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới, bao gồm các hành vi tàng trữ, vận chuyển quá cảnh, sử dụng, quảng cáo, khuyến mại, trưng bày, tiếp thị. Việc mở rộng khái niệm thuốc lá sang các sản phẩm mới đã làm thay đổi đáng kể phạm vi điều chỉnh của luật. Vì vậy, cần sửa đổi Điều 1 theo hướng quy định rõ luật điều chỉnh các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá mới, cũng như quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Đồng thời, cần làm rõ ranh giới giữa thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine, phân loại rõ thuốc lá truyền thống, thuốc lá làm nóng, thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine độc lập để tránh khó khăn trong áp dụng và xử lý vi phạm.

GS.TS Trần Ngọc Đường cũng đề xuất bổ sung trách nhiệm của các nền tảng trung gian trong kiểm soát việc quảng cáo, buôn bán thuốc lá điện tử trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử; đồng thời rà soát, tăng mức xử phạt, bổ sung chế tài mạnh như tịch thu phương tiện, đình chỉ kinh doanh hoặc xử lý hình sự trong các trường hợp nghiêm trọng…

Dự thảo quy định cấm trưng bày, cấm quảng cáo

Đồng chí Nguyễn Thanh Hảo- Phó giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Thanh thiếu nhi Việt Nam đề nghị cần kiên trì giữ vững quy định cấm trưng bày trong dự thảo Luật để đảm bảo tính nhất quán với các chính sách cấm quảng cáo, khuyến mại. Ngoài ra, cần mở rộng phạm vi kiểm soát không chỉ với thuốc lá điếu mà cả các thiết bị thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng để tránh tạo lỗ hổng cho các sản phẩm mới dẫn dụ giới trẻ và tăng cường chế tài xử phạt đối với các điểm bán vi phạm việc trưng bày, đặc biệt là các điểm bán gần trường học. Việc thực thi nghiêm túc quy định này sẽ hướng tới một Việt Nam khỏe mạnh và không khói thuốc.

Đồng chí Nguyễn Thanh Hảo- Phó giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Thanh thiếu nhi Việt Nam

Theo nghiên cứu gần đây cho thấy, hành vi hút thuốc, đặc biệt ở người trẻ, thường bắt đầu từ sự tò mò và kích thích nhất thời. Trưng bày tại điểm bán là một dạng nhắc nhở hành vi. Đối với thanh thiếu niên đang trong giai đoạn tò mò hoặc những người mới bắt đầu thử cho biết, việc nhìn thấy bao bì đẹp mắt là tác nhân kích thích dẫn đến hành vi mua hàng bộc phát. Việc buộc các điểm bán phải cất giấu thuốc lá trong tủ kín hoặc dưới quầy sẽ tạo ra một rào cản tâm lý và vật lý, khiến việc mua bán trở nên ít thuận tiện hơn, từ đó giảm tỷ lệ tiêu dùng ngẫu hứng, đồng chí Nguyễn Thanh Hảo cho biết.

Bổ sung cách tiếp cận theo nhóm "sản phẩm thuốc lá mới"

Tại Hội nghị, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Viết Hải (Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá cao việc dự thảo Luật đã bổ sung các khái niệm này nhằm cập nhật những thay đổi rất nhanh của thị trường thuốc lá trong những năm gần đây. Tuy nhiên, dưới góc độ xây dựng chính sách dài hạn, Tiến sĩ Nguyễn Viết Hải cho rằng, các khái niệm này nên được thiết kế theo hướng khái quát và bao trùm hơn, dựa trên bản chất của sản phẩm là cung cấp nicotine hoặc các chất gây nghiện thông qua thiết bị điện tử hoặc thiết bị gia nhiệt. Nếu chỉ mô tả theo cấu tạo kỹ thuật của từng loại sản phẩm hiện có, thì khi công nghệ sản phẩm thay đổi rất nhanh trong tương lai, luật có thể sẽ gặp khoảng trống trong điều chỉnh. Do đó, có thể cân nhắc bổ sung cách tiếp cận theo nhóm "sản phẩm thuốc lá mới", đồng thời bao quát cả thiết bị, dung dịch và các thành phần cấu thành của sản phẩm.

Sau 13 năm thi hành Luật Phòng chống tác hại của Thuốc lá, Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận: tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên cũng giảm rõ rệt, từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019 ở nhóm 13-17 tuổi, và từ 2,5% năm 2014 xuống 1,9% năm 2022 ở nhóm 13-15 tuổi.

Tuy nhiên, các thành tựu trong kiểm soát thuốc lá điếu truyền thống đang đối mặt với nguy cơ bị suy giảm do sự gia tăng nhanh chóng của các sản phẩm thuốc lá mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Theo khảo sát gần đây cho thấy, ở nhóm thanh thiếu niên, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử tăng nhanh, từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023 ở nhóm 13 -17 tuổi, và từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023 ở nhóm 13-15 tuổi; đáng lưu ý, tỷ lệ sử dụng ở nữ giới 11-18 tuổi đạt khoảng 4,3% năm 2023.