Thuốc lá bào mòn ngân sách y tế quốc gia

Mỗi năm, Việt Nam có hơn 40.000 ca tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, và hàng triệu người khác đang sống chung với bệnh mạn tính như ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), tim mạch, đột quỵ, tiểu đường… Điều đó đồng nghĩa với chi phí điều trị lớn, kéo dài, đắt đỏ – từ thuốc men, giường bệnh, máy móc đến nhân lực y tế.
Theo số liệu của Bộ Y tế, Việt Nam tiêu tốn hơn 24.000 tỷ đồng mỗi năm để điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá. Chưa kể đến hàng nghìn tỷ đồng tổn thất gián tiếp do giảm năng suất lao động, nghỉ việc, mất người lao động trẻ và gánh nặng chăm sóc bệnh nhân trong gia đình.
Trong khi đó, thuế thu được từ ngành thuốc lá chỉ khoảng một phần nhỏ so với thiệt hại y tế và xã hội mà nó gây ra. Nghĩa là nhà nước và người dân đang phải gánh hậu quả tài chính cho một thói quen có thể phòng ngừa được hoàn toàn. Chi tiêu y tế đáng lý có thể dùng để đầu tư cho bệnh viện, đào tạo nhân lực, mở rộng dịch vụ y tế dự phòng – thì lại bị hút vào cuộc chiến chống hậu quả của thuốc lá.
Điều đáng buồn là người nghèo lại là đối tượng chịu thiệt nặng nề nhất. Họ thường có tỷ lệ hút thuốc cao hơn, khả năng chi trả y tế thấp hơn, dễ bị đẩy vào cảnh nghèo do chi phí điều trị. Nghèo vì bệnh, bệnh vì thuốc, thuốc vì thói quen – một vòng luẩn quẩn kéo dài qua nhiều thế hệ.
Giải pháp nằm ở hành động quyết liệt từ cả nhà nước và cộng đồng. Tăng thuế thuốc lá, mở rộng vùng cấm hút, tăng cường truyền thông, hỗ trợ cai thuốc, loại bỏ quảng cáo gián tiếp… đều là những biện pháp hiệu quả đã được nhiều quốc gia áp dụng. Đặc biệt, xây dựng môi trường không khói thuốc ở trường học, bệnh viện, nơi làm việc sẽ giúp giảm số người hút mới và hỗ trợ người hút bỏ thuốc.
Chiến thắng trong cuộc chiến với thuốc lá không chỉ mang lại lợi ích sức khỏe – mà còn là cứu cánh cho ngân sách y tế, tăng năng lực phát triển quốc gia và bảo vệ thế hệ tương lai khỏi gánh nặng nợ y tế.